نرگسِ منتظِر ظهور

*بسم الله الرحمن الرحيم* 

*قسمت يازدهم: موضوع جهاد تبیین*

دلیل دوم برای لزوم تبیین: طبق آیه قرآن انسان اهل جدل است و به‌راحتی حرف حق را نمی‌پذیرد

الآن شما همین آیۀ قرآن را مادۀ دوم جهاد تبیین قرار بدهید؛ ما انسان‌ها اهل مجادله هستیم، جدل می‌کنیم و زیر بار نمی‌رویم یعنی دنبال مستمسک می‌گردیم که از زیر حرف حق، در برویم! این را خداوند می‌فرماید و خدا لازم دانسته است این را در قرآن به ما بگوید. این خیلی مهم است! آن‌وقت بنده وقتی این آیه را به دانشجوها می‌گویم، یک دانشجوی ارشد می‌گوید: من سالهاست که در این کشور دارم زندگی می‌کنم، همۀ هیئت‌ها را رفته‌ام، بچۀ مذهبی هستم، اما در مسجد و مدرسه و دانشگاه، هیچ‌ کسی این آیۀ قرآن را تا حالا به من نگفته بود! درحالی‌که از اولین آیه‌های قرآن است که باید به همه آموزش داده بشود: ای انسان، تو موجودی اهل جدل هستی جدل یعنی چه؟

 یعنی نمی‌خواهد حرف حق را قبول کند، لذا مدام برای خودش دلیل جور می‌کند، ذهنش دلیل می‌تراشد تا از زیرش در برود. مثلاً وقتی یک حرف سادۀ خدا و پیغمبر را به او بگویند، دنبال دلیلی می‌گردد که آن را نپذیرد.

چرا تبیین لازم است؟ چون انسان اهل جدل است، *کَانَ الْإِنْسَانُ أَکْثَرَ شَیْءٍ جَدَلًا*- لذا برای تبیین، یک نوع جهاد و یک فعالیت سخت و فراوان و پرفشار هم لازم است. این انسانی حرف حق را نمی‌ پذیرد و مدام مجادله می‌کند، با کمک تبیین، نگهش دار.

یکی دیگر از ویژگی‌های روانی انسان که در قرآن به آن اشاره شده، این است که می‌فرماید:سوره قیامت آیه 14و 15 - بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِیرَةٌ (۱۴) وَلَوْ أَلْقَى مَعَاذِیرَهُ (۱۵) انسان کسی است که عذر تراشی می‌کند، یعنی یک اشتباهی کرده است و برایش عذرِ بیهوده می‌آورد. 

مثلاً کسی که فحش داده است، در توجیه این کار زشت، عذر و بهانه می‌آورد. این عذر را ذهن آدم درست می‌کند و هیچ‌ وقت خودش را محکوم نمی‌کند! هیچ‌ وقت راه غلطی که انتخاب کرده است را پس نمی‌زند. ابلیس هم روان‌شناسی بلد است و به تعبیر ما، فوق‌تخصص روان‌شناسی است. اصلاً تیپ‌شناسیِ شخصیت دارد.

ابلیس می‌گوید: من وقتی انسان را وادار به یک گناه بکنم، دیگر او خودش دنبال من می‌آید، چون مجبور است آن گناهش را توجیه کند. مثلاً می‌گوید نه، آخر می دانید چیست….

وقتی این را گفت، درواقع شروع کرده از خودش دفاع کردن، دیگر بقیۀ حرف‌ هایش همان حرف ابلیس خواهد بود… به همین دلیل، فرموده‌اند که زود استغفار کنید. زبان‌تان به اینکه خدایا من غلط کردم باز باشد و البته انسان معمولاً نمی‌تواند این کار را بکند و برایش سخت است.

در روان‌شناسی هم همین را می‌گویند. یک آزمایش جالب در روان‌شناسی هست، می‌گویند: یک گروهی را آوردند و به آنها گفتند «این مکعب‌ها را روی هم بچینید» بعد دوباره مکعب‌ها را به‌هم می‌زنند و می‌گویند دوباره بچینید… و دوباره بچینید. بعد می‌گویند: خیلی ممنون، حالا بفرمایید بروید!( ادامه دارد…)

*بسم الله الرحمن الرحيم*

*قسمت دهم: موضوع جهاد تبیین*

شاید اگر ما مشاور روابط عمومی یا تبلیغاتی رسول‌خدا بودیم، به ایشان پیشنهاد می‌دادیم که اینجا از علم غیبت‌تان استفاده کنید و شتر را پیدا کنید، خوب نیست الآن بگویید شترم کجاست! شما الان با منافقین، درگیر شده‌اید، بعد می‌گویید شترم کجاست! خب این علیه شما حرف و حدیث درست می‌کند!» البته معلوم است که رسول خدا این مشاورۀ ما را قبول نمی‌کردند، چون خداوند با همین چیزها امتحان می‌کند! باید بصیرت داشته باشیم و الّا به اشتباه می‌افتیم.

یا رسول‌الله، آیا الآن وقت مناسبی است که شما شترتان را گم کنید؟ بله الآن وقتی است که باید غربال صورت بگیرد!

گاهی جامعه، روحیاتی پیدا می‌کند که ضرورت تبیین برای آن جامعه افزایش پیدا می‌کند

دلیل اول برای ضرورت تبیین این است که در دین پیچیدگی وجود دارد، در امتحانات الهی، در تشخیص اولویت‌ها بین احکام الهی و… پیچیدگی هست. دلیل دومی که این جلسه بنا بود به آن بپردازیم این است که انسان موجود پیچیده‌ای است؛ انسان مکر می‌کند، انسان توجیه‌گر است. نه فقط انسان این‌گونه است، بلکه جامعۀ انسانی هم این‌گونه است، جامعه هم گاهی یک روحیاتی دارد که ضرورت تبیین برای آن جامعه افزایش پیدا می‌کند.

اول چند آیه دربارۀ فرد بگویم و بعد یک کلام از حضرت زهرا(س) دربارۀ جامعه. مثلاً در این آیۀ کریمۀ قرآن -وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِی هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ وَ کَانَ الْإِنْسَانُ أَکْثَرَ شَیْءٍ جَدَلًا- سوره کهف آیه 54 - ما در این قرآن همه‌چیز را گفته‌ایم، ولی انسان یک موجود اهل مجادله است؛ مدام بحث می‌کند، مدام می‌خواهد زیر بار نرود.

 مدام چون و چرا می‌آورد… ناراحتی روحی انسان موجب می‌شود این کار را بکند! چرا مجادله می‌کنی؟! وقتی انسان صفای باطن نداشته باشد، در پذیرش این مسائل، مقاومت می‌کند. این روان‌شناسی قرآن است!

برای تبلیغ دین، یکی از چیزهایی که لازم است این است که روان‌شناسی و انسان‌ شناسی بلد باشیم. برای تبلیغ دین، برای تربیت دینی لازم است که انسان روان‌ شناس باشد. 

البته منظور بنده، این رشتۀ روان‌شناسی دانشگاه نیست، بلکه همین انسان‌شناسیِ قرآن است، قرآن ویژگی‌ های کلیدی روانِ انسان را توضیح داده است، همین‌ها را باید بلد باشیم و آموزش بدهیم. مثلاً در مدرسه، همین را به بچه‌ها آموزش بدهیم.( ادامه دارد..)

*بسم الله الرحمن الرحيم* 

*قسمت نهم: موضوع جهاد تبیین* 

یکی از معارفی که در جهاد تبیین باید منتقل شود این است: دین‌داری پیچیده است، به حدی که برخی بزرگان هم اشتباه کرده‌اند.

پس علت اول برای اینکه تبیین لازم است این است که مسئله پیچیده است. حالا فرض کنید ما از همین فردا می‌خواهیم در جهاد تبیین شرکت کنیم و شروع کنیم به تبیین کردن. باید چه بگوییم؟ همین را بگو؛ یعنی بگو مسئله پیچیده است، به حدی که برخی از بزرگان هم گاهی اشتباه کرده‌اند، مسئله ساده نیست…

همین را بگو. این خودش یک معرفتی است که در جهاد تبیین باید حتماً منتقل بشود. آن‌وقت مردم به تلاش برای فهمیدن و تدبّر دربارۀ مفاهیم دین، سوق پیدا می‌کنند.

به دانش آموزت، به شاگردانت، به همسایگانت، به فرزندانت، به رفقایت، به همکارانت، به کسانی که در فضای مجازی صفحۀ تو را دنبال می‌کنند فالووِرها به مخاطبان گروهت و…این را بگو. هر کسی که در این راه دارد فعالیت می‌کند، این را به مخاطبانش بگوید، مثلاً اگر امام جماعت محترم مسجد است، این را اعلام کند و بگوید: همه‌چیز روشن نیست، و یکی از امتحانات ما این است که در این پیچیدگی‌ها خدا می‌خواهد ببیند که آیا ما نظرِ درست می‌دهیم یا نه؟ این پیچیدگی، خودش جزئی از جهاد تبیین است و دشمنان دین هم از این پیچیدگی نهایت سوءاستفاده را می‌برند.

*ماجرای گم‌شدن شتر پیامبر در موقعیتی حساس که موجب سوءاستفادۀ منافقین شد:*

در جلسۀ قبل مثال‌هایی را ذکر کردیم، یک مثال دیگر هم در این جلسه عرض بکنم. رسول خدا(ص) به همراه کاروانی از یاران خود، به یک سفری رفته بودند که در بین راه، «عبدالله بن اُبی» داشت با سخنان خودش بین مردم تفرقه‌افکنی می‌کرد و سورۀ منافقین نازل شد. عبدالله بن اُبی، جامعه را دوقطبی کرد و گفت: ما می‌خواهیم مهاجرین را از انصار جدا کنیم و آنها را از مدینه اخراج کنیم… در آن قصه، رسول خدا غضبناک شد به‌حدی که شاید هیچ‌وقت رسول‌خدا نسبت به امّت خودش، این‌چنین غضب نکرده باشد.

حضرت در آن ساعتی که کاروان باید استراحت کند، دستور حرکت داد و این تنبیهی بود برای آن کاروان. اتفاقاً همان موقع که دستور حرکت داد، شتر ایشان گُم شد، ایشان از اول تا آخر لشکر می‌رفت و می‌پرسید: شتر من کجاست؟ منافقین هم از این مسئله، سوءاستفاده می‌کردند و طعنه می‌زدند و می‌گفتند: شترش را گم کرده است، آن‌وقت می‌خواهد راه بهشت را به ما نشان بدهد! …فَأَرْجَفَ الْمُنَافِقُونَ فَقَالُوا یُخْبِرُنَا بِأَسْرَارِ السَّمَاءِ وَ لَا یَدْرِی أَیْنَ نَاقَتُهُ؛ (الخرائج و الجرائح- 1/30)(ادامه دارد..)

*بسم الله الرحمن الرحيم* 

*قسمت هشتم: موضوع جهاد تبیین*

بعضی‌ها نشسته‌اند و همین‌طور منتظرند که امام زمان ارواحناله‌الفدا تشریف‌فرما بشود و دستور بدهد تا آنها اجرا کنند درحالی‌که امام زمان(ع) سکوت می‌کند، کمااینکه حتی در شب عاشورا هم امام زمان(که آن موقع، اباعبدالله الحسین بود) سکوت کرد و به کسی نگفت که باید بمانی. یاران حضرت، خودشان تشخیص دادند که باید بمانند. الآن هم همین‌طور است، شما خودتان باید تشخیص بدهید که الان باید چه‌کار کنید.

بعضی‌ها بودند که وقتی امام حسین(ع) در شب عاشورا فرمود بروید رفتند. گفتند: خُب پس ما مرخص هستیم؟ حضرت فرمود: بله بفرمایید! حضرت از آنها تشکر هم کردند که تا همان‌‌جا همراهی کرده بودند. الان هم کسانی هستند که هیچ کاری نمی‌کنند و منتظر فرمان امام زمان هستند! این بندۀ خدا اصلاً نفهمیده است ولایت‌مداری که همه‌اش اطاعت از امام نیست! خب اگر امام، فرمان ندهد، من چه‌کار باید کنم؟ همین است که بنده عرض می‌کنم نیاز به تبیین هست، نیاز به بصیرت هست. ما الان در شرایطی هستیم که امام زمان ما فرمان نداده است؛ کمااینکه کسانی که امام حسین(ع) را یاری نکردند، می‌ توانستند بگویند: خودِ امام حسین فرمودند که بروید!

یک آقایی که خودش را روشنفکر می‌داند و از تئوریسین‌های برخی از دولت‌های قبلی بود، می‌گفت: وقتی امام حسین(ع) به یارانش فرمود بروید آنها باید می‌ رفتند، چون جان عزیز است، نباید جان خودشان را در معرض خطر قرار می‌دادند، آنها رفتار عاقلانه‌ای نکردند! یک آقای دیگری از همان قبیله می‌گفت: امام‌های دیگر بعد از امام حسین(ع) عاقلانه‌تر رفتار کردند! معنای این حرف این است که امام حسین(ع) عاقلانه رفتار نکرد!

دین‌داری، بصیرت می‌خواهد و بصیرت هم تبیین نیاز دارد. چرا این‌قدر لازم است حرف زده بشود؟! چرا این‌قدر باید مطلب گفته بشود؟ چرا این‌قدر باید مطلب خوانده بشود؟ چرا ما این‌قدر باید مطالعه کنیم؟ چون اگر می‌خواهی درست دین‌داری کنی باید وقت بگذاری. در روایات آمده است، هر کسی باید هفته‌ای یک روز وقت بگذارد برای آگاهی‌های دینی خودش؛ یا در جمع مؤمنین شرکت کند، چون در جمع مؤمنین حرف‌هایی زده می‌شود که یک چیزهایی یاد می‌گیرد.

به امام صادق(ع) گفتند که یک آقایی از شیعیان شما به کوه رفته که فقط عبادت کند و دیگر به میان جمع ما نمی‌آید. حضرت فرمودند که وقتی او در جمع رفقایش نمی‌آید، پس دینش را کجا یاد می‌گیرد؟! یعنی در جمع رفقا یک حرف‌هایی زده می‌شود که آدم چیزهای مهمی یاد می‌گیرد. (ادامه دارد…)

*بسم الله الرحمن الرحيم* 

*قسمت هفتم: موضوع جهاد تبیین*

پس چرا تبیین لازم است؟ چون مسئله پیچیده است و ساده نیست. حرکت در مسیر هدایت، این‌طور نیست که یک چک‌لیست به شما بدهند و بگویند: فقط کافی است این کارها را دانه دانه انجام بدهید و جلو بروید! برای اینکه هواپیما راحت پرواز کند، یک چک‌لیستی به خلبان می‌دهند، مشخص است که اگر اینها را چک بکند، هواپیما می‌تواند پرواز کند. انسان در مسیر دین‌داری، مراحل پیچیده‌ای باید طی کند تا خداوند به او اجازه بدهد بعضی چیزها را بفهمد.

*پیامبر و امام، گاهی با اشاره سخن می‌گویند شب عاشورا امام‌حسین فرمود بروید ولی اصحاب باید می‌ماندند!*

پس دین نیاز به تبیین دارد.از سوی دیگر، بر اساس روایتی از امیر المؤمنین (ع)، رسول گرامی اسلام، مبعوث شده است به اشاره، نه به صراحت- فَبَعَثَهُ اللَّهُ بِالتَّعْرِیضِ لَا بِالتَّصْرِیحِ (الاحتجاج- ج1- ص255) یعنی خودِ رسول‌خدا(ص) هم با اشاره حرف می‌زند. لذا یک کسان دیگری لازم است سخن رسول‌خدا(ص) را تبیین کنند.

مثلاً امیرالمؤمنین علی(ع) دربارۀ خودشان می‌فرماید: رسول‌خدا کسی را جانشین قرار داد که مَکِیثُ الْکَلَامِ است (نهج‌البلاغه خطبه 100) مکیث الکلام یعنی کسی که مکث می‌کند، تأنی می‌کند و همین‌جوری حرف نمی‌زند؛ صبر می‌کند و بعد سخن می‌گوید. امام جامعه همین‌جوری همه‌چیز را روشن نمی‌کند، هر حرفی را نمی‌زند، و به همین دلیل، ولایت‌مداری هم نیاز به بصیرت دارد.

یاران امام حسین(ع) در شب عاشورا باید می‌فهمیدند که وقتی امام حسین (ع) می‌فرماید بروید یعنی باید بمانید! حالا این را باید از کجا فهمید که اگر امام حسین(ع) فرمود برو؛ من به تو احتیاجی ندارم یعنی تو باید بمانی و جان بدهی! یک دفعه‌ای معادلات به‌هم می‌ریزد.

*اوج ولایت‌مداری اطاعت از امام نیست  وقتی امام، فرمان نداد، بر اساس بصیرت باید امام را نصرت کنیم*

اوج ولایت‌مداری اطاعت نیست. نقطۀ مقابل اطاعت هم معصیت نیست، اگر امام به تو امر نکرده باشد، باید چه‌کار کنی؟ بر اساس بصیرت، باید امام را نصرت کنی، مثلاً باید بروی اذن بگیری و بگویی تمنا می‌کنم، بگذار در رکاب تو شهید بشویم… ببینید چقدر پیچیده است!( ادامه دارد…)